Câu hỏi: Sáng nào con cũng khóc lóc không muốn đến trường mầm non. Tôi bắt đầu cho con đến lớp khi con được 5 tuổi, tôi tưởng rằng bé chỉ như vậy lúc đầu nhưng đã một năm trôi qua mà vẫn chưa có chuyển biến. Mỗi sáng ra khỏi cửa, con lại lo sợ mẹ sẽ đi mất, tôi tìm mọi cách nói với con rằng “Mẹ đợi con ở nhà, mẹ sẽ đến đón con” nhưng đều vô ích. Cô giáo nói rằng ở trong lớp con vẫn vui đùa với các bạn. Nhưng cứ sáng sáng con lại khóc lóc thảm thiết. Không phải chỉ mỗi lúc đi lớp là con như vậy, ngay cả khi về đến nhà, tôi định đi đổ rác thôi con cũng vẫn không thể ở một mình mà lẽo đẽo đi theo. Con nói rằng sợ mẹ gặp chuyện không tốt. Tôi trả lời sẽ không có chuyện đó đâu nhưng vẫn vô ích. Tôi phải làm sao đây?

==================================================

Điều cần thiết đối với các bé hay bất an là thái độ ổn định của bố mẹ

Có một số bé cảm thấy cực kỳ lo lắng khi phải rời bố mẹ. Điều này gọi là lo lắng bị xa cách (separation anxiety). Các bé có biểu hiện này thường có tình cảm đặc biệt và không muốn xa rời một trong hai bố hoặc mẹ dù chỉ trong chốc lát, thường là mẹ. Trong câu chuyện ở trên, có thể thấy em bé đi theo mẹ cả khi mẹ đi đổ rác, sáng nào cũng xảy ra chiến tranh trước khi đến lớp. Nghiêm trọng hơn, có bé còn từ chối việc đi nhà trẻ hoặc trường học.

Khi được hỏi, các bé này trả lời rằng lo lắng chuyện xấu sẽ xảy đến với mẹ chứ không phải với mình. Bố mẹ có thể sẽ ngạc nhiên khi nghe được điều này nhưng đây là một cách để kiềm chế bất an trong vô thức của bé. Tâm lý học gọi hiện tượng này là “phóng chiếu (projection)”, nghĩa là chiếu cảm xúc của mình lên một người khác. Thực ra trẻ lo lắng chuyện xấu sẽ xảy ra với mình nhưng lại không thể chịu đựng nổi viễn cảnh đó nên chuyển sang cho rằng chuyện xấu nào đó sẽ xảy đến với bố mẹ. Và tự nhiên nỗi bất an sẽ vơi bớt đi một chút để bé có thể chịu đựng được.

Đối với các bé có cảm giác lo lắng bị xa cách, thông thường hiện tượng này sẽ biến mất sau khoảng 1, 2 tháng đến lớp nhưng cũng có những trường hợp kéo dài hơn dự tính, thậm chí đến tận cấp 1. Có thể đây là các bé vốn dĩ có tính cách hay lo lắng hoặc cũng có thể là do năng lực kiềm chế bất an ở trẻ chưa phát triển. Ví dụ, khi trẻ dưới 3 tuổi, nếu không hình thành mối quan hệ gắn bó ổn định với mẹ, bé sẽ thường xuyên cảm thấy bất an. Hoặc trong trường hợp bé từng phải chịu một tổn thương về tâm lý như đã từng nhập viện khi còn nhỏ thì nỗi bất an cũng lớn hơn. Các bé hay bất an sẽ không muốn rời xa bố mẹ và rất sợ những nơi tối tăm, đáng sợ. Bé đề phòng cao độ với những thứ mới, lạ, thậm chí chỉ ăn những đồ ăn quen thuộc.

Tuy nhiên ở trong câu chuyện nói trên, bé không chịu đi lớp nhưng lại vui chơi thoải mái với các bạn thì vấn đề vẫn chưa trầm trọng. Có rất nhiều bé đã vào lớp rồi những vẫn khóc lóc ầm ĩ. Nếu bé chỉ lo lắng khi rời nhà thì bố mẹ có thể trò chuyện để cảm thông với tâm trạng của bé rồi nhẹ nhàng khuyên nhủ rằng “Mẹ nhất định sẽ ở nhà. Mẹ sẽ đi đón con lúc — giờ” để bé yên tâm là được. Điều quan trọng là mẹ phải tuyệt đối giữ đúng lời hứa. Các bé phải thường xuyên thấy rằng bố mẹ vẫn luôn giữ đúng lời hứa thì mới có thể chế ngự được nỗi bất an. Chỉ có thể thông qua trải nghiệm mới có thể khiến bé an tâm.

Tuy nhiên bố mẹ thường than phiền với vẻ buồn bã, khó chịu bằng những câu nói với trẻ như: Tại sao lúc nào con cũng như vậy, tại sao ngày nào con cũng khóc? Trẻ sẽ cho rằng bố mẹ không yêu mình và sẽ càng bất an hơn. Bố mẹ không yêu mình như vậy thì chắc sẽ bỏ rơi mình. Kết quả là tâm lý lo lắng bị xa cách càng kéo dài hơn.

Khi con đến lớp, mẹ hãy nói với con bằng khuôn mặt tươi cười “Con lo lắm hả, sợ mẹ lại gặp chuyện gì không tốt. Nhưng hôm qua mẹ cũng có gặp chuyện gì đâu. Hôm nay cũng sẽ không có chuyện gì cả nên con cứ yên tâm chiều gặp lại mẹ nhé. Mẹ sẽ đón con khi xe bus về đến”. Khi trẻ về đến nhà, mẹ đón con và nói rằng “Hôm nay con vui chứ? Mẹ vẫn giữ đúng lời hứa phải không nào?” để xác nhận lại với con.

Cứ lặp lại như vậy, sự yên tâm mẹ cho bé thấy sẽ thấm sâu vào trong lòng bé và nỗi bất an sẽ dần lắng xuống. Các bé này rất cần những tấm gương chế ngự sợ hãi để noi theo. Tuy nhiên đáng tiếc là nhiều trường hợp những bé hay lo lắng lại có bố mẹ còn hay lo lắng hơn cả mình. Vì vậy khi con bất an, bố mẹ còn bất an hơn và dễ hối thúc con hơn.

Tâm lý hay bất an ở con sẽ không biến mất trong ngày một ngày hai. Bé cần khá nhiều thời gian để thay đổi. Hãy nghĩ rằng điều này có thể sẽ kéo dài tới khi bé đi học những năm đầu tiểu học và kiên trì nỗ lực xây dựng sự yên tâm trong con. Nếu bố mẹ nổi nóng hay than phiền với những người xung quanh về nỗi bất an của con thì con sẽ cho rằng “Mình có vấn đề gì rồi. Có lẽ mẹ không yêu mình” và nỗi bất an càng trầm trọng hơn. Điều quan trọng bố mẹ cần thể hiện đó là niềm tin tưởng rằng con mình sẽ thay đổi, và niềm tin đó chính là nụ cười cùng sự khích lệ đầy tình yêu thương với con.