Câu hỏi: Con trai tôi năm nay học lớp 4 nhưng cháu không hề biết thế nào là ngăn nắp, gọi gàng, mọi thứ xung quanh luôn bừa bộn, lung tung. Mỗi nơi con đi qua đều để lại bãi chiến trường, nào là túi đựng giày, áo ngoài, cặp sách… làm gì xong con cũng không bao giờ để đồ đạc về chỗ cũ. Tôi đã thử quát mắng, nhắc nhở con dọn dẹp nhưng không có hiệu quả. Bực quá tôi phải tự xắn tay dọn dẹp nhưng chưa được bao lâu mọi thứ lại quay trở về trạng thái bừa bộn ban đầu. Tôi thực sự rất buồn bực vì không hiểu mình đã sai từ bước nào trong việc dạy con.

=============================================

Khi con còn nhỏ, nên áp dụng các phương pháp sau với con. Thứ nhất, mỗi ngày dọn dẹp một lần. Các bố mẹ thường yêu cầu con để ngay đồ vật về vị trí cũ sau khi chơi xong. Tuy nhiên đây không phải là phương pháp đúng đắn và đặc biệt tuyệt đối nên tránh với trẻ nhỏ. Số lần dọn dẹp phù hợp với trẻ nhỏ là 1 lần 1 ngày. Ở gia đình tôi, tôi để các con thoải mái bày bừa trong ngày nhưng cứ 9h tối là tôi cùng các con dọn dẹp. Mỗi 9h tối, tôi sẽ mở nhạc vui nhộn và tạo không khí dọn dẹp nhà cửa một cách hào hứng, tự nhiên. Tất nhiên, với cương vị làm cha mẹ chắc chắn ai cũng sẽ khó chịu khi nhìn cảnh căn phòng như bãi chiến trường tan hoang, nhưng nếu bố mẹ đã quen với tình trạng này thì sẽ thấy thoải mái hơn. Bố mẹ càng cố dọn dẹp thì căng thẳng chỉ càng trầm trọng hơn mà thôi.

Tôi từng gặp một số bố mẹ khi thấy con định mang nhiều đồ chơi và sách ra để chơi thì lại yêu cầu con để những thứ đã chơi vào chỗ cũ rồi mới được mang thứ mới ra chơi. Điều này rất khó khăn đồng thời không hề tốt cho sự phát triển của trẻ. Khi trẻ con chơi đồ chơi hoặc đọc sách, chúng thường để nhiều đồ chơi, sách cùng nhau và chơi xen kẽ, việc này tạo điều kiện cho thế giới tưởng tượng của trẻ được mở rộng. Thông qua đó, trẻ phát triển khả năng tư duy rộng mở, liên kết, rất quan trọng cho sự phát triển não bộ.

Thứ hai, cách thức dọn dẹp phải đơn giản. Những ông bố bà mẹ quá chỉn chu sẽ muốn con mình làm theo phương pháp dọn dẹp, ngăn nắp của bản thân. Con xếp sách trên giá sách lô nhô, không đồng đều hoặc để đồ chơi lung tung nhiều loại với nhau đều có thể khiến các ông bố bà mẹ này bực bội. Tính cách này không chỉ khiến bố mẹ mệt mỏi mà còn làm khó các con.

Đối với trẻ nhỏ, hoặc các bé mới học các năm đầu cấp 1, thay vì bắt con để đồ đạc về từng nơi chi tiết, bố mẹ nên chuẩn bị vài giỏ lớn và chia thành từng loại lớn để các con cất vào. Một số bé tốn hết cả thời gian học vào việc dọn dẹp bàn học. Khi đó, bố mẹ nên mua một chiếc thùng nhựa lớn và để bên cạnh bàn học, mỗi khi con bắt đầu học, chỉ cần gạt mọi thứ trên bàn học vào thùng là có thể bắt tay vào học luôn.

Thứ ba, cố gắng để giúp các bé lớn nâng cao khả năng dọn dẹp, ngăn nắp từng chút một theo giai đoạn. Đa số các bố mẹ thường ngày để mặc con và chỉ nổi cáu khi nhìn thấy cảnh bừa bộn. Đó chính là thời khắc sự nhẫn nhịn trong bố mẹ không còn nữa. Nhưng dù bố mẹ làm vậy thì thói quen của con cũng không cải thiện được. Bố mẹ phải giúp con phát triển dần dần một cách có hệ thống thì con mới tiến bộ được, tự bản thân con phải thấy mình tốt lên thì mới có thể tự tin vào bản thân.

Đầu tiên hãy quy định một thời gian trong ngày làm “giờ dọn dẹp” cho con. Ví dụ, bố mẹ quy định 9 giờ tối hằng ngày và cùng con dọn dẹp. Ban đầu, nhất định bố mẹ phải làm cùng con, khi con đã làm tốt hơn thì bố mẹ có thể tự động rút lui.

Phải dạy con cách dọn dẹp. Cách này đi theo thứ tự từ những thứ quan trọng tới ít quan trọng hơn như sau: Thông thường, thứ tự phù hợp sẽ là sách to -> đồ chơi to -> sách nhỏ -> đồ chơi nhỏ -> bút viết… Nhiều bé không biết bắt đầu từ đâu khi dọn dẹp. Bé cũng không biết cách làm thế nào nên thường làm những việc không liên quan. Sau khi đã xác định thứ tự dọn dẹp, mẹ viết lại trên tờ giấy to và dán ở nơi dễ nhìn. Ban đầu, mẹ cùng con sắp xếp theo trình tự trên. Sau khi con đã thành thạo, mẹ có thể đọc trình tự để con tự làm. Sau đó, mẹ để con tự dọn dẹp một mình và kiểm tra kết quả, sau đó mẹ có thể kéo dài thời gian kiểm tra lên 2 ngày 1 lần, 3 ngày 1 lần. Làm như vậy, mẹ sẽ bớt căng thẳng về việc dọn dẹp của con.

Giới hạn thời gian dọn dẹp trong khoảng 15 phút. Điều quan trọng là phải hướng dẫn con cách dọn dẹp đơn giản và nhanh gọn. Hãy nói với con rằng, nên dọn dẹp thật nhanh để có nhiều thời gian làm những việc thú vị khác. Sẽ rất có hiệu quả khi mẹ dạy con cho nhiều đồ vào một thùng lớn thay vì cất từng thứ về riêng chỗ của mình. Ví dụ, không nên nhặt từng cuốn sách rồi mang xếp lên giá mà gom tất cả sách vào một giỏ lớn sau đó xếp lên giá cùng một lượt. (Để giúp bé có thể trở thành một “cao thủ dọn dẹp” bạn nên để bé sử dụng thuần thục những chiếc giỏ nhựa đựng đồ). Chỉ có cách thu dọn đồ như vậy thì bé mới ít lơ đãng sang việc khác.

Nhìn thấy con đang dọn dẹp lại ngó nghiêng sang việc khác, không bố mẹ nào có thể kiềm chế việc quát mắng con. Tuy nhiên trong quá trình dọn dẹp, nếu thường xuyên bị chỉ trích, trẻ sẽ có cảm giác khó chịu. Khi giờ dọn dẹp trở thành thời gian nghe bố mẹ phê bình thì chỉ cần nghĩ tới nó đã đủ khiến con bực bội. Và con sẽ càng ghét việc dọn dẹp hơn.

Đối với các bé không giỏi việc dọn dẹp, có thể dán tấm ảnh căn phòng đã được dọn dẹp sạch sẽ trong phòng. Ví dụ, khi con không giỏi việc sắp xếp sách vở, mẹ có thể chụp một tấm ảnh sách vở đã được xếp đặt ngăn nắp và dán ngay trên giá sách. Phần lớn trẻ em không có khái niệm về “trạng thái gọn gàng”. Trẻ cần có một hình ảnh tham khảo để giúp ích cho việc hình thành khái niệm này. Trẻ em sẽ cảm thấy gần gũi và dễ học theo các thông tin có tính thị giác hơn là chỉ nghe giải thích bằng lời nói.

Tóm lại, mẹ nên quy định “giờ dọn dẹp nhà” và hướng dẫn cho con phương pháp dọn dẹp một cách chi tiết, đồng thời chủ động giúp đỡ con sau đó để con tự làm chính mới là cách thức để hình thành thói quen dọn dẹp, ngăn nắp cho con. Cứ mỗi sáng bé đều phải đi học. Chính vì điều này mà bất đồng chẳng hề xảy ra giữa bố mẹ và con. Bởi lẽ “buổi sáng là giờ đi học” đã trở thành khái niệm cố định trong đầu bé. Tương tự như vậy, nếu việc dọn dẹp trở thành một công việc cố định trong ngày, bé sẽ bớt cảm thấy căng thẳng. Hơn nữa, khi việc dọn dẹp mỗi ngày một lần đã trở thành thói quen ăn sâu, tự nhiên bé sẽ bớt tính bừa bãi. Theo thời gian khi bé đã không còn bừa bộn thì công việc dọn dẹp cũng sẽ tự động biến mất.

Thứ tư, thay vì quát mắng, bố mẹ phải suy nghĩ tìm phương pháp hiệu quả cho con trước. Có rất nhiều bố mẹ mệt mỏi vì con vứt quần áo lung tung sau khi cởi ra. Khi đó bố mẹ hãy cố gắng tìm cách thức điều chỉnh hiệu quả trước khi quát mắng con. Khi về nhà, trong đầu bé thường đầy ắp ý nghĩ “Về đến nhà mình sẽ phải… rồi chơi thôi”. Vì vậy bé sẽ quên bẵng chuyện vứt quần áo lung tung và bị mắng ngày hôm trước.

Tuy hơi phiền phức một chút nhưng mẹ nên đặt một chiếc ghế trên đường bé đi từ bên ngoài vào nhà và vào khu vực vui chơi, trên đó ghi rõ chữ “quần áo” và mũi tên chỉ về hướng phòng của bé. Nhìn thấy chỉ dẫn này bé sẽ nhớ ra “A, phải thay quần áo trước”. Bố mẹ nên rèn cho con bằng những dấu hiệu đơn giản như vậy từ trước, để con phạm lỗi rồi mới quát mắng thì sẽ chẳng có hiệu quả mà ngược lại cả hai phía đều chuốc bực bội vào người mà thôi.

Khi bé mở ngăn kéo ra lấy đồ mà không đóng lại, mẹ dán dòng chữ màu đỏ ở phía trên ngăn kéo với nội dung “Đóng ngăn kéo lại sau khi lấy đồ”. Bố mẹ chỉ cần đóng vai trò trợ giúp bên cạnh cho đến khi bé có thể tự mình thực hiện. Bố mẹ cần giúp con nhận thấy tự mình có thể hoàn thành mọi việc. Dù là chuyện gì, bố mẹ cũng phải giúp con tạo lập sự tự tin về bản thân, gặt hái thành công, việc quát mắng sẽ chỉ tước đi sự tự tin, khiến con cảm thấy mình kém cỏi đồng thời khả năng thành công là vô cùng xa vời.