Câu hỏi: Tôi là mẹ của một bé trai 6 tuổi. Từ trước tới nay tôi chưa từng từ chối quyết liệt đòi hỏi nào của con, đối với những việc không thể làm được tôi thường giải thích cặn kẽ cho con. Nhưng con trai luôn chống đối và khóc lóc ăn vạ đối với những việc mà con cho là tôi không muốn làm cho con.

Khi con còn nhỏ, tôi có thể giải thích lý do và vỗ về con nhưng càng lớn con càng khó bảo. Lúc này, khi đã không thể chịu đựng hơn nữa, tôi nói với con rằng “Mẹ không hiểu nổi con muốn gì. Bây giờ mẹ sẽ làm mọi thứ theo ý con” nhưng con lại càng ăn vạ kinh khủng hơn nữa. Khi tôi khuyên bảo thì con nói đã hiểu nhưng sau đó lại không thay đổi chút nào. Tôi rất bực bội, không biết nên dạy con thế nào đây?

=========================

Trẻ giận dỗi, ăn vạ để trưởng thành hơn

Nuôi con không hề dễ dàng chút nào nhưng trong số đó, việc dễ khiến bố mẹ thấy cực hình nhất chính là cảnh con lăn ra ăn vạ. “Ăn vạ” là hành động gan lì đòi bố mẹ thực hiện một đòi hỏi vô lý nào đó của con. Nhưng trong việc phán đoán đòi hỏi đó là vô lý hay không thì suy nghĩ của bố mẹ nhiều lúc hoàn toàn khác của con. Con cho rằng mình chỉ đang tìm mọi cách để thể hiện lập trường nhưng trong mắt bố mẹ thì hành động này lại là “ăn vạ”.

Có rất nhiều lý do khiến con không còn cách nào khác phải sử dụng chiêu “ăn vạ”. Thứ nhất, có rất ít việc trẻ có thể tự làm theo ý mình. Phần lớn mọi việc bé đều phải xin phép bố mẹ. Tất nhiên trên cương vị làm cha mẹ, không ai có thể mặc con làm mọi việc theo ý mình. Đây là hành động kiểm soát bất đắc dĩ nhằm đảo bảo cuộc sống an toàn, khỏe mạnh cho bé. Thế nhưng trẻ lại khó có thể thấu hiểu và chấp nhận toàn bộ sự kiểm soát ấy. Bởi lẽ dù là trẻ con thì ai cũng ghét bị kiểm soát và mong muốn được tự do.

Thứ hai là trẻ còn thiếu năng lực. Trẻ không thể tự làm ra hoặc tự có được thứ mình muốn, trẻ muốn hoàn thành nhanh công việc được giao nhưng cơ thể nhỏ bé lại không nghe lời. Vì vậy trẻ mới nhờ bố mẹ giúp mình. Nhưng khi bố mẹ giúp đỡ quá mức thì bé lại giận dỗi vì sợ rằng sẽ không thể làm theo ý mình nữa. Điều đó khiến bố mẹ bối rối, không biết phải làm thế nào mới vừa lòng bé.

Không chỉ có vậy, trẻ con thiếu khả năng chịu đựng. Bé khó có thể chờ đợi để đạt được thứ mình muốn, cũng khó có thể chấp nhận việc mình bị thua hoặc nhượng bộ người khác. Vì không thể được như ý muốn, tâm trạng bé trở nên khó chịu dẫn đến cảnh khóc lóc ăn vạ. Hành động này không hẳn là để có được cái bản thân đang muốn mà là để giúp bé giải tỏa phần nào những khó chịu trong lòng.

Khi bé bắt đầu ngang bướng, khóc lóc, đòi hỏi, bố mẹ cũng cảm thấy khó chịu. Thế nên bố mẹ dễ dàng đáp ứng những đòi hỏi vô lý của con. Cũng có thể bố mẹ sẽ quát nạt “Còn thế nữa mẹ cho ăn đòn đấy” hoặc hét lên để con ngừng khóc. Những ông bố bà mẹ nóng tính còn vung tay đánh con. Khi hành động như vậy, bố mẹ thường biện minh là để sửa đổi tính xấu của con nhưng thực ra đây chỉ là hành động để giải tỏa tâm trạng khó chịu của bố mẹ mà thôi. Hành động ăn vạ của con, hành động nóng giận do bị con làm khó chịu của bố mẹ cũng chẳng khác nhau là bao. Đó đều chỉ là hành vi tác động lên đối phương khi không được như ý muốn, khi tâm trạng khó chịu mà thôi.

Tất nhiên rất khó để chịu đựng cảnh con khóc lóc ăn vạ. Các sách nuôi dạy trẻ hoặc chuyên gia đều khuyên bố mẹ mặc kệ nhưng khi phải đối mặt với tình huống này thì việc thực hiện theo lý thuyết không hề dễ dàng chút nào. Vốn dĩ con người có bản năng phản ứng nhanh nhạy trước tiếng khóc của con trẻ. Có như vậy mới nhanh chóng bảo vệ trẻ trước các nguy hiểm. Bởi lẽ đó, dù là một người được rèn luyện ý chí sắt đá đến mấy cũng phải lung lay trước tiếng khóc của trẻ. Quả thật bản thân tôi cũng khó có thể chịu đựng được khi thấy bé khóc lóc, ăn vạ. Vì vậy về sau, tôi thường đeo tai nghe vào và bật bài hát ưa thích. Tôi nhận ra rằng nếu mình nghe tiếng khóc của trẻ trong thời gian dài, lý trí sẽ bị tê liệt nên tôi phải nghe nhạc để dù nhìn bé khóc vẫn có thể làm giảm bớt ảnh hưởng của tiếng khóc tới bản thân mình.

Dù vậy tôi vẫn không thể không cố gắng chịu đựng. Bởi lẽ, nếu ta đáp ứng đòi hỏi khi trẻ ăn vạ thì sau đó trẻ sẽ càng ăn vạ ghê gớm hơn. Khi biết được rằng hành động của mình có hiệu quả, lần sau bé sẽ lặp lại chiêu thức đó. Nếu bố mẹ không đáp ứng, bé sẽ tăng mức độ ăn vạ lên cao hơn. Khi đó, dù bố mẹ có cố gắng chịu đựng đến mấy thì rốt cuộc vẫn phải chịu khuất phục. Bố mẹ sẽ tặc lưỡi “thôi kệ” một lần, hoặc đánh con nhưng lúc sau thấy hối hận lại đáp ứng đòi hỏi của con. Dù ở trong trường hợp nào bé vẫn biết chắc chắn rằng mình cứ ăn vạ thì bố mẹ sẽ phải chịu thua. Cứ như vậy, ăn vạ sẽ trở thành màn kịch thường xuyên của bé.

***

Vậy phải làm thế nào? Đầu tiên, bố mẹ phải tìm hiểu vì sao bé lại ăn vạ. Thứ nhất, có những việc bé không thể làm được nhưng lại ngang bướng đòi tự làm. Thứ hai, tình huống ý kiến của bố mẹ và con khác nhau nhưng lại không thể đi đến thỏa hiệp. Cuối cùng là bé ăn vạ nhưng không rõ nguyên nhân do đâu. Lúc này, con ăn vạ vì điều gì? Nhất định phải tìm ra điều đó. Có như vậy bố mẹ mới có thể ứng phó với cơn ăn vạ của con. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn.

Thứ nhất là kiểu ăn vạ “để tự con làm”. Đây là kiểu ăn vạ trẻ dùng khi muốn hoàn thành một việc nào đó mà không cần tới sự trợ giúp của bố mẹ. Ví dụ đã đến lúc con phải cùng mẹ ra ngoài nhưng con lại cứ ương bướng đòi tự đi giày một mình dù bản thân không làm được. Vì là biểu hiện của nhu cầu phát triển, tự lập do đó về mặt cơ bản, đây là loại “ăn vạ lành mạnh”.

Đối với các bé ăn vạ theo kiểu “chứng tỏ bản thân” thì bạn hãy cứ để mặc bé. Tất nhiên có thể bố mẹ sẽ đau lòng khi thấy con cương quyết đòi tự làm nhưng sau đó bị thương và động tác của con lại lề mề nên bố mẹ bực bội. Thế nhưng quá trình bé thử nghiệm nhiều điều chính là quá trình bé trưởng thành. Nếu không trải qua quá trình nói trên bé sẽ không biết làm thế nào để tin tưởng vào chính bản thân. Phải tự mình thực hiện, đạt thành công thì bé mới tự tin. Vì vậy, để thúc đẩy lòng tự trọng cho con, bố mẹ nên tạo ra nhiều cơ hội cho con. Tuy nhiên khi số việc con đòi tự làm tăng lên thì bố mẹ cần lưu ý đến vấn đề thời gian. Để con có thể trực tiếp thử làm gì đó, bố mẹ nên chuẩn bị từ trước và cho con thời gian phù hợp thì khi đó cả con, cả bố mẹ đều hài lòng.

Thứ hai là kiểu “ăn vạ khi khác ý kiến với bố mẹ”. Đó là trường hợp con muốn nhưng bố mẹ không thể đáp ứng. Khi đó, bố mẹ đừng quát mắng con rằng “Bố mẹ không làm được, đừng ăn vạ nữa”. Bố mẹ phải chấp nhận rằng con cũng có quyền buồn bực và an ủi con hoặc mặc kệ con. Đây chính là trường hợp phải sử dụng “Phương pháp bỏ mặc” mà người ta thường nhắc tới.

Là con người, ai cũng có quyền được thất vọng. Khi thất vọng, nỗi buồn sẽ ập tới. Khi con buồn, bố mẹ thường tìm mọi cách để nhanh chóng khiến con hết buồn. Nhưng bạn không cần thiết phải như vậy. Nỗi buồn là cái mà người ta phải thực sự cảm nhận sâu sắc thì sau đó mới có thể nguôi ngoai. Bố mẹ hãy nhẹ nhàng nói với con rằng: “Bố hiểu con đang rất buồn. Nhưng bố không thể đáp ứng mọi thứ con muốn. Vì vậy bố cũng rất buồn. Nhưng nếu chuyện gì cũng làm theo ý con thì sẽ khó có thể nuôi con thành một người trưởng thành tuyệt vời được. Vì chúng ta đã cùng nhau hứa rồi nên bố sẽ giữ lời hứa”. Bố mẹ hãy cứ để mặc cơn ăn vạ của con và cho con thời gian, dần dần con sẽ tự hiểu ra và chấp nhận hoàn cảnh.

Cuối cùng là kiểu “cái gì cũng ăn vạ”. Con khóc lóc vì những chuyện nhỏ nhặt nhưng dù dỗ dành thế nào cũng không chịu nguôi ngoai. Con sẽ bám lấy những lời dỗ dành của bố mẹ và càng khóc lóc ghê gớm hơn. Bố mẹ thường nói một cách vô thức “Tóm lại con muốn gì?”. Trường hợp này còn có tên gọi khác là “ăn vạ giả vờ”, nghĩa là lý do chính khiến con ăn vạ lại khác với đòi hỏi bề ngoài.

Các bé có tính cách như vậy cũng chẳng hề cảm thấy dễ chịu chút nào. Lúc nào bé cũng bất an và không vừa lòng khi không được đáp ứng yêu cầu. Trong lòng bé giận dữ nhưng lại không thể biểu hiện thành lời và chuyển thành ăn vạ. Đa phần các bé như vậy không được bố mẹ nuôi dưỡng một cách bình yên khi còn nhỏ. Các bé này luôn muốn chắc chắn rằng bố mẹ, nhất là mẹ đang đứng về phía mình. Để chắc chắn điều đó, bé dùng chiêu thức ăn vạ nhằm thử thách sự kiên trì của bố mẹ. Nhưng vì bố mẹ cũng chỉ là những người bình thường, không thể nhẫn nại chịu đựng nên sẽ nổi nóng với con và do đó sự bất an của con càng tăng lên.

Đối với các bé này, bố mẹ cần nỗ lực để tăng cường quan hệ gắn bó với con hơn nữa. Khi con ăn vạ, cho dù bố mẹ có quyết tâm đối xử thật nhẹ nhàng với con thì cũng khó có thể yêu thương nổi khi con cứ liên tục như vậy. Bố mẹ hãy dành thời gian chơi với con nhiều hơn nữa, ở bên con nhiều hơn nữa những lúc con không giận dỗi. Dần dần con sẽ tin tưởng bố mẹ hơn. Khi con giận dỗi, ăn vạ, bố mẹ hãy nhẹ nhàng với con. Không cần thiết phải dỗ dành con ngay. Không cần phải lo lắng có nên tiếp tục bỏ mặc con như vậy không. Cứ thả lỏng và đối xử thoải mái với con. Có như vậy con mới thay đổi. Tất nhiên việc này cần rất nhiều thời gian. Tuy nhiên đó chỉ là vấn đề thời gian mà thôi, chỉ cần bố mẹ kiên trì cố gắng, chắc chắn con sẽ tiến bộ.

Nguồn: Con chúng ta không sao đâu.